ПІДГОТОВКА КЕРІВНОГО СКЛАДУ СЛУЖБ З НАДЗВИЧАЙНИХ СИТУАЦІЙ У ЗАРУБІЖНИХ КРАЇНАХ: ПРОФЕСІОНАЛІЗАЦІЯ, ЯКІСТЬ, СТАНДАРТИЗАЦІЯ ТА СУЧАСНІ ПІДХОДИ ДО НАВЧАННЯ

Автор(и)

  • Андрій Фальковський кандидат юридичних наук, доцент, доцент кафедри публічної служби та права Інституту публічної служби та управління Національного університету «Одеська політехніка», докторант кафедри адміністративного та господарського права Одеського національного університету імені І.І. Мечникова, Україна http://orcid.org/0000-0002-2762-1021
  • Наталя Колісніченко доктор наук з державного управління, професор, завідувач кафедри соціально-гуманітарних наук Навчально-наукового інституту публічної служби та управління Національного університету «Одеська політехніка» , Україна https://orcid.org/0000-0003-1083-7990
  • Володимир Яценко кандидат наук з державного управління, доцент, доцент кафедри соціально-гуманітарних наук Навчально-наукового інституту публічної служби та управління Національного університету «Одеська політехніка», Україна https://orcid.org/0000-0003-3845-0405

DOI:

https://doi.org/10.35432/tisb342025353082

Ключові слова:

управління надзвичайними ситуаціями, підготовка керівного складу, професіоналізація, кваліфікаційні стандарти, якість освіти, міжнародні практики, формальна та неформальна освіта, симуляційні тренінги, наставництво, спільноти практиків, компетентнісний підхід

Анотація

Стаття присвячена аналізу підготовки керівного складу служб з надзвичайних ситуацій у зарубіжних країнах з акцентом на професіоналізацію, стандартизацію та сучасні підходи до навчання. Розглянуто австралійський досвід формування кваліфікаційної рамки та Пакету навчання з питань громадської безпеки, що охоплює багаторівневі кваліфікації, компетентнісні стандарти та міжгалузеву інтеграцію освітніх програм. Висвітлено роль міжнародних структур, таких як INSARAG, EU Civil Protection Mechanism та NFPA, у формуванні вимог до професійної підготовки керівників та забезпеченні взаємної сумісності рятувальних служб.

Стаття аналізує поєднання формальної та неформальної освіти, симуляційних тренінгів, наставництва та безперервного професійного розвитку, а також підкреслює значення спільнот практиків як ключового елементу організацій, що навчаються. Обґрунтовано, що сучасні технології, оновлені стандарти та міжвідомча координація створюють нові можливості для підготовки керівників, забезпечуючи ефективний обмін знаннями та розвиток лідерських компетентностей у сфері управління надзвичайними ситуаціями. Окрему увагу приділено впровадженню цифрових інструментів та симуляцій віртуальної реальності, які дозволяють моделювати складні сценарії катастроф для відпрацювання навичок прийняття рішень у критичних умовах. Дослідження також виявляє тенденцію до посилення психологічної стійкості управлінців як невід’ємної складової їхньої професійної придатності в умовах високого рівня стресу. Важливим аспектом визначено адаптивність освітніх програм до глобальних викликів, зокрема змін клімату та зростання масштабів техногенних ризиків. Автором підкреслюється, що стратегічна інтеграція передового зарубіжного досвіду у вітчизняну систему підготовки дозволить суттєво підвищити оперативність реагування на надзвичайні ситуації національного рівня. У підсумку наголошується, що трансформація освітнього процесу в бік гнучкості та інноваційності є визначальним фактором формування нової генерації лідерів у сфері цивільного захисту.

Посилання

Григоренко Н. Зарубіжний досвід побудови систем надання державних послуг у сфері цивільного захисту. Теорія та практика державного управління. Вип. 2 (49). 2015. С. 1-8. URL: http://www.repositsc.nuczu.edu.ua/bitstream/123456789/8694/3/ХарИ%20НАДУ_2_49_2015_статья.pdf

Іванова Т. Світовий досвід державного управління ризиками виникнення надзвичайних ситуацій техногенного та природного характеру. Вчені записки ТНУ імені В.І. Вернадського. Серія: Державне управління. Том 31 (70). № 4. 2020. С. 65-68. DOI: https://doi.org/10.32838/TNU-2663-6468/2020.4/10

Хитра О. Особливості діяльності державної служби з надзвичайних ситуацій щодо реалізації державної політики у сфері цивільного захисту населення. Наукові записки Львівського університету бізнесу та права. Серія економічна. Серія юридична. Випуск 32. 2022. С. 212-219. DOI: http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.6641300

Applying for self-accrediting authority. Tertiary Education Quality and Standards Agency. 2017. URL: www.teqsa.gov.au/applying-self accreditation.

AQF levels. URL: https://www.aqf.edu.au/framework/aqf-levels?utm_source=chatgpt.com

Australian Industry Standards. Industry Projects - Public Safety. 2022. URL: https: www.australianindustrystandards.org.au/industry projects/publicsafety/

Australian Qualifications Framework. Australian Qualifications Framework Council. 2013. Adelaide South Australia. URL: www.aqf. edu.au/sites/aqf/files/aqf-2nd-edition-january-2013.pdf.

Commonwealth of Australia. PUA12 Public Safety Training Package. Department of Education and Training. Canberra Australia: Australian Government. 2018. URL: https://training.gov.au/ Home/Tgav.

Department of Education Skills and Employment. Training Package Details - PUA. 2020. URL: https://training.gov.au/Training/ Details/PUA.

Dippy R. Professionalism: certification for emergency management leaders. Australian Journal of Emergency Management. Vol. 35. № 4. 2020. Р.56–60. URL: https://knowledge. aidr.org.au/resources/ajem-october-2020-professionalism certification-for-emergency-management-leaders/.

FitzGerald G., Rego J., Ingham V., Brooks B., Cottrell A., Manock I., Surjan A., Mayner L., Webb C., Maguire B., Crawley H., Mooney J., Toloo S., Archer F. Teaching emergency and disaster management in Australia: Standards for higher education providers. Australian Journal of Emergency Management, Monograph. № 1. 2017. URL: https://knowledge.aidr.org.au/media/4390/ ajem_monograph_no1.pdf.

Handley K., Sturdy A., Fincham R., Clark T. Within and Beyond Communities of Practice: Making Sense of Learning Through Participation, Identity and Practice. Journal of Management Studies № 43 (3). 2006. Р. 641-653. URL: https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2006.00605.x

Manock I. D. Tertiary emergency management education in Australia. Australian Journal of Emergency Management. Vol. 16. № 1. Р. 9. URL: https://ajem.infoservices.com.au/downloads/AJEM 16-02-03

National Register. Tertiary Education Quality and Standards Agency. 2017. URL: www.teqsa.gov.au/national-register.

Oborn E., Dawson S. Learning across Communities of Practice: An Examination of Multidisciplinary Work. British Journal of Management. № 21 (4). 2010. Р. 843-858. URL: https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2009.00684.x

Promoting learning in the rescue department: A community of practice perspective. Filip Sever University of Lapland & Kajaani University of Applied Sciences. European Journal for Research on the Education and Learning of Adults. 2025. Р. 1-16.

Senge P. The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization. Doubleday/Currency. 1990. 24 р.

Steinert Y. Learning from Experience: From Workplace Learning to Communities of Practice. Innovation and Change in Professional Education Faculty Development in the Health Professions. Vol. 11. Springer Netherlands. 2025. Р. 151-171. DOI: 10.1007/978-981-97-9372-3_7

Wenger E. Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press. Jun 2003. Journal of Mathematics Teacher Education. № 6 (2). 1998. P. 185-194. DOI: 10.1023/A:1023947624004

What we do. Tertiary Education Quality and Standards Agency. 2017. URL: www.teqsa.gov.au/what-we-do.

References

Hryhorenko N. Zarubizhnyi dosvid pobudovy system nadannia derzhavnykh posluh u sferi tsyvilnoho zakhystu [Foreign experience in building systems for providing public services in the field of civil protection]. Teoriia ta praktyka derzhavnoho upravlinnia. Vyp. 2 (49). 2015. S. 1-8. Retrieved from: http://www. repositsc.nuczu.edu.ua/bitstream/123456789/8694/3/ХарИ%20НАДУ_2_49_2015_статья.pdf [in Ukrainian].

Ivanova T. Svitovyi dosvid derzhavnoho upravlinnia ryzykamy vynyknennia nadzvychainykh sytuatsii tekhnohennoho ta pryrodnoho kharakteru [World experience in public administration of risks of emergencies of a technogenic and natural nature]. Vcheni zapysky TNU imeni V.I. Vernadskoho. Seriia: Derzhavne upravlinnia. Tom 31 (70). № 4. 2020. S. 65-68.. DOI: https://doi.org/10.32838/TNU-2663-6468/2020.4/10 [in Ukrainian].

Khytra O. Osoblyvosti diialnosti derzhavnoi sluzhby z nadzvychainykh sytuatsii shchodo realizatsii derzhavnoi polityky u sferi tsyvilnoho zakhystu naselennia [Peculiarities of the activities of the public service in emergencies regarding the implementation of state policy in the field of civil protection of the population]. Naukovi zapysky Lvivskoho universytetu biznesu ta prava. Seriia ekonomichna. Seriia yurydychna. Vypusk 32. 2022. S. 212-219. DOI: http://dx.doi.org/10.5281/zenodo.6641300 [in Ukrainian].

Applying for self-accrediting authority (2017). Tertiary Education Quality and Standards Agency. Retrieved from: www.teqsa.gov.au/applying-self accreditation.

AQF levels. Retrieved from: https://www.aqf.edu.au/framework/aqf-levels?utm_source=chatgpt.com [in English].

Australian Industry Standards. Industry Projects - Public Safety (2022). Retrieved from: https: www.australianindustrystandards.org.au/industry projects/publicsafety/ [in English].

Australian Qualifications Framework (2013). Australian Qualifications Framework Council. Adelaide South Australia. Retrieved from: www.aqf. edu.au/sites/aqf/files/aqf-2nd-edition-january-2013.pdf [in English].

Commonwealth of Australia. PUA12 Public Safety Training Package. Department of Education and Training (2018). Canberra Australia: Australian Government. Retrieved from: https://training.gov.au/ Home/Tgav. [in English].

Department of Education Skills and Employment (2020). Training Package Details – PUA. Retrieved from: https://training.gov.au/Training/ Details/PUA. [in English].

Dippy R. (2020) Professionalism: certification for emergency management leaders. Australian Journal of Emergency Management. Vol. 35. № 4. Р.56–60. Retrieved from: https://knowledge. aidr.org.au/resources/ajem-october-2020-professionalism certification-for-emergency-management-leaders/ [in English].

FitzGerald G., Rego J., Ingham V., Brooks B., Cottrell A., Manock I., Surjan A., Mayner L., Webb C., Maguire B., Crawley H., Mooney J., Toloo S., Archer F. (2017) Teaching emergency and disaster management in Australia: Standards for higher education providers. Australian Journal of Emergency Management, Monograph. № 1. Retrieved from: https://knowledge.aidr.org.au/media/4390/ ajem_monograph_no1.pdf [in English].

Handley K., Sturdy A., Fincham R., Clark T. (2006) Within and Beyond Communities of Practice: Making Sense of Learning Through Participation, Identity and Practice. Journal of Management Studies № 43 (3). Р. 641-653. Retrieved from: https://doi.org/10.1111/j.1467-6486.2006.00605.x [in English].

Manock I. D. (2001) Tertiary emergency management education in Australia. Australian Journal of Emergency Management. Vol. 16. № 1. Р.9. Retrieved from: https://ajem.infoservices.com.au/downloads/AJEM 16-02-03 [in English].

National Register (2017). Tertiary Education Quality and Standards Agency. Retrieved from: www.teqsa.gov.au/national-register. [in English].

Oborn E., Dawson S. (2010). Learning across Communities of Practice: An Examination of Multidisciplinary Work. British Journal of Management. 21 (4). Р. 843-858. Retrieved from: https://doi.org/10.1111/j.1467-8551.2009.00684.x [in English].

Promoting learning in the rescue department: A community of practice perspective (2025). Filip Sever University of Lapland & Kajaani University of Applied Sciences. European Journal for Research on the Education and Learning of Adults. 2025. Р. 1-16. [in English].

Senge P. (1990). The Fifth Discipline: The Art and Practice of the Learning Organization. Doubleday/Currency. 24 р. [in English].

Steinert Y. (2025). Learning from Experience: From Workplace Learning to Communities of Practice. Innovation and Change in Professional Education Faculty Development in the Health Professions. Vol. 11. Springer Netherlands. 2025. Р. 151-171. DOI: 10.1007/978-981-97-9372-3_7 [in English].

Wenger E. (1998). Communities of practice: Learning, meaning, and identity. Cambridge University Press. Jun 2003. Journal of Mathematics Teacher Education. №. 6 (2). Р.185-194. DOI: 10.1023/A:1023947624004 [in English].

What we do (2017). Tertiary Education Quality and Standards Agency. Retrieved from: www.teqsa.gov.au/what-we-do. [in English].

##submission.downloads##

Опубліковано

2025-12-06